:الحمد لله و صلى الله و سلم على نبينا محمد! أما بعد
قَالَ الفُضَيْلُ بْنُ عِيَاضٍ فِي تَفْسِيرِ قَوْلِهِ تَعَالىَ: ﴿الَّذِي خَلَقَ الْمَوْتَ وَالْحَيَاةَ لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلاً وَهُوَ الْعَزِيزُ الْغَفُورُ﴾ [الملك: 2] «هُوَ أَخْلَصُهُ وَأَصْوَبُهُ»، قَالُوا: «يَا أَبَا عَليٍّ، مَا أَخْلَصُهُ وُأَصْوَبُهُ؟»، فَقَالَ: «إِنَّ العَمَلَ إِذاَ كَانَ خَالَِصًا وَلَمْ يَكُنْ صَوَابًا لَمْ يُقْبَلْ، وَإِذَا كَانَ صَوَابًا وَلَمْ َيَكُنْ خَالِصًا لَمْ يُقْبَلْ حَتَّى يَكُونَ خَالِصًا صَوَابًا. الخَالِصُ أََنْ يَكُونَ للهِ، وَالصَّوابُ أَنْ يَكُونَ عَلَى السُّنَّةِ»، ثُمَّ قَرَأَ قَوْلَهُ تَعَالَى: ﴿فَمَن كَانَ يَرْجُو لِقَاء رَبِّهِ فَلْيَعْمَلْ عَمَلاً صَالِحًا وَلاَ يُشْرِكْ بِعِبَادَةِ رَبِّهِ أَحَدًا) [الكهف: 110] [«مدارج السّالكين» لابن القيّم: (2/ 93)].
Ka përmendur Ibnul Kajjimi në [Medeerixhus-Saalikiin] nga Fudejl ibn Ijaad (prej Pasuesve të Tabi’inëve; V.187.h Mekke) All-llahu e mëshiroftë, i cili në lidhje me komentin e Ajetit {I cili krijoi vdekjen dhe jetën që t’ju provoje se kush prej jush është më vepërmirë}, ka thënë:
“Dmth: Ai që e ka veprën më të sinqertë dhe më të saktë.
I thanë: Ç’farë është më e sinqertë dhe më e saktë?
Ai u përgjigj: Nëse një vepër është e sinqertë, por jo e saktë nuk pranohet.
Nëse është e saktë, por jo e sinqertë nuk pranohet, derisa të jetë: e sinqertë dhe e saktë.
E sinqertë – dmth: të jetë vetëm për All-llahun (e pastër dhe e sinqertë për Të).
E saktë – dmth: të jetë sipas sunnetit.
Pastaj lexoi fjalën e All-llahut:
{Dhe kush shpreson takimin me Zotin e tij le të bëje vepra të mira dhe në adhurimin e Zotit tij, mos t’i bëje ortak asgjë}”
Fjala e All-llahut {Dhe në adhurimin e Zotit tij mos t’i bëje ortak asgjë} – Dmth: adhurimi (vepra e tij) të jetë për All-llahun, e pastër vetëm për Të, dhe jo për të tjerët, për qëllime tjera të dunjasë.
Pra, që të pranohet puna e mirë (adhurimi) duhet që:
E para: të jetë e sinqertë.
Sinqerteti është pastërtia e nijetit. Dmth: të jetë ai adhurim me nijetin vetëm për All-llahun, që të arrish kënaqësinë e All-llahut dhe shpërblimin e Tij.
E dyta: të jetë sipas sunnetit të Profetit sal-lall-llahu alejhi ue sel-lem.
Ibn Tejmije (All-llahu e mëshiroftë) thotë:
قال ابن تيمية : فَمَعَنا أصلان عظيمان: أن لا نَعْبد إلا الله، و أن لا نَعْبُدَهُ إلا بما شَرَع، لا نعبده بعبادة مُبْتَدَعَة.
و هذان الأصلان هما تحقيق شهادة لا إله إلا الله وأن محمدًا رسول الله.
“Ne kemi dy baza të mëdha:
1) Të mos Adhurojmë askënd përveç All-llahut.
2) Dhe mos t’a adhurojmë Atë përveçse sipas asaj që e ka ligjëruar Ai – sipas sheriatit Tij, dhe jo t’a adhurojmë me adhurime (vepra) që janë të shpikura (bidate).
Këto dy baza janë vërtetimi dhe realizimi i shehadetit La ilahe il-lall-llah Muhammedun Rasulull-llah.”
Thotë Ibn Kethiri – All-llahu e mëshiroftë:
قال ابن كثير :”و هذان ركنا العمل المُتَقَبَّل، لا بد أن يكون خالصا لله صوابا على شريعة رسول الله صلى الله عليه وسلم
“Këto të dyja janë dy shtyllat e punës së pranuar. Medoemos puna duhet të jetë:
Thotë Ibnul Kajjimi – All-llahu e mëshiroftë:
قال ابن القيم: فلا يكون العَبْدُ مُحَقِّقا بِ[ إِيَّاكَ نَعْبُدُ ] إلا بأصْلَيْن عظيمين. أحدهما: مُتابَعة الرسول صلى الله عليه وسلم، و الثاني: إخلاص للمعبود.
“Robi nuk mund t’a realizoje dhe t’a vertetoje (fjalën e All-llahut): {VETËM TY TË ADHUROJMË}, përveçse me zbatimin e dy bazave.
E para: ndjekja (pasimi) i të Dërguarit -alejhis-selam-.
(dmth: të jetë adhurimi (puna) sipas sunnetit të Profetit -alejhis-selam-)
E Dyta: të jetë e sinqertë vetëm për All-llahun.
(Dmth: të jetë qëllimi i adhurimit (i punës) i pastër vetëm për All-llahun.”
Pra, që adhurimi (puna e mirë) të pranohet te All-llahu, dhe të shpërblehet robi për të, duhet medoemos të plotësoje dy kushte:
KUSHTI I PARË:
Ikhlasi, sinqeriteti – pastërtia e nijetit.
Dmth: të jetë qëllimi, nijeti i atij adhurimi, (i asaj pune) arritja e kënaqësisë së All-llahut dhe shpërblimit të Tij në botën tjetër, e pastër nga çdo qëllim tjetër prej qëllimeve dhe synimeve të kësaj bote.
KUSHTI I DYTË:
El Mutebeah – Puna (adhurimi) të jetë sipas sunnetit të Profetit sal-lall-llahu alejhi ue sel-lem.
Sinqeriteti është pastërtia e nijetit (qëllimit) të adhurimit.
Dmth: të jetë nijeti i adhurimit, i punës së mirë, i pastër vetëm për All-llahun, që të arrihet kënaqësia e Tij dhe shpërblimi i Tij, dhe mos të përzihet me qëllime tjera prej qëllimeve të dunjasë.
Thotë All-llahu i Lartësuar:
{وَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ}
{Dhe ata nuk u urdhëruan me tjetër gjë përveçse t’a adhurojnë vetëm All-llahun, duke qenë të sinqertë në adhurimin e tij}
Thotë shejh Seadi në [Tefsirin e tij]:
“أي: قاصدين بجميع عباداتهم الظاهرة والباطنة وجه الله، وطلب الزلفى لديه،”
“Kuptimi: Duke patur për qëllim dhe duke synuar me të gjitha adhurimet e tyre (punët e mira) të dukshme dhe të brendshme, fytyrën e All-llahut, dhe afrimin tek Ai.”
Thotë All-llahu – Subhaneh:
{وَمَن يَفْعَلْ ذَٰلِكَ ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ اللَّهِ فَسَوْفَ نُؤْتِيهِ أَجْرًا عَظِيمًا}
{Dhe kush e bën atë, duke dëshiruar (duke pasur për qëllim) kënaqësinë e All-llahut, ne do i japim shpërblim të madh}
Ibnul Kajjimi (All-llahu e mëshiroftë) ka thënë:
“فإن ابتغاء مرضاته سبحانه هو الإخلاص”.
“Kërkimi i kënaqësisë së Tij -Subhaneh- është Ikhlasi (sinqeriteti, pastërtia e nijetit).”
Ky ajet tregon se nëse puna bëhet me qëllimin e arritjes së kënaqësisë së All-llahut, ajo punë pranohet dhe ka shpërblim për të. Në të kundertën, jo.
Thotë All-llahu i Lartësuar:
{وَمَثَلُ الَّذِينَ يُنفِقُونَ أَمْوَالَهُمُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ اللَّهِ}
{Dhe shembulli i atyre që shpenzojnë pasurinë e tyre duke kërkuar me këtë kënaqësinë e All-llahut …}
Thotë All-llahu – Subhanehu:
{وَمَا تُنفِقُونَ إِلَّا ابْتِغَاءَ وَجْهِ اللَّهِ ۚ}
{Dhe nuk jepni (nuk shpenzoni prej pasurisë) vetëm se duke kërkuar fytyrën e All-llahut}
Thotë ibn Uthejmini:
يعني ما تنفقون إنفاقا ينفعكم إلا ما ابتغيتم به وجه الله، فأما ما ابتغي به سوى الله فلا ينفع صاحبه بل هو خسارة عليه، وقوله: ((إلا ابتغاء)) أي طلب، وقوله: ((ابتغاء وجه الله)) المراد به الوجه الحقيقي، وذلك أن الإنسان إذا كان من أهل الجنة فإنه ينظر إلى الله عزوجل ينظر إليه نظرا حقيقيا بالعين كما قال الله تعالى:
“Kuptimi: “Nuk ka diçka që jepni dhe t’ju bëje dobi, përveç asaj me të cilën kërkoni me të fytyrën e All-llahut. Ndërsa ajo që jipet duke kërkuar me të diçka tjetër (përpos fytyrës së All-llahut dhe kënaqësisë së Tij), ajo nuk i bën dobi dhënësit, madje është humbje (dështim) për të.”
Thotë All-llahu – Subhaneh:
{إِنَّمَا نُطْعِمُكُمْ لِوَجْهِ اللَّهِ لَا نُرِيدُ مِنكُمْ جَزَاءً وَلَا شُكُورًا}
{Ne ju ushqejmë për fytyrë të All-llahut, dhe nuk duam nga ju shpërblim dhe as falenderim}
Është transmetuar nga Muxhahid dhe Seid bin Xhubejr -Tabi’inë, dijetarë dhe komentues të medhenj të Kur’anit, All-llahu i mëshiroftë- se kanë thënë:
أما والله ما قالوه بألسنتهم، ولكن علمه الله من قلوبهم، فأثنى عليهم ليَرْغَب في ذلك راغب.
“Pasha All-llahun, ata nuk e thanë këtë me gjuhët e tyre, por All-llahu e dinte atë nga zemrat e tyre, prandaj i lavdëroi ata që të nxitet ai që e dëshiron të njejtën gjë.”
Dmth: ata nuk e kanë thënë me gojë që ne po ju ushqejmë për hatër të All-llahut dhe se nuk duam prej jush falenderim.
Por, nijeti i tyre në zemër me këtë veprim ka qenë kërkimi i fytyrës së All-llahut dhe kënaqësisë së Tij.
All-llahu e dinte këtë nga zemrat e tyre, dhe e tha për të lavdëruar punën dhe nijetin e tyre.
Dhe për të treguar se vetëm ajo që bëhet për All-llahun ka shpërblim, si dhe për t’i nxitur me këtë, ata që e dëshirojnë shpërblimin e All-llahut.
Profeti (sal-lall-llahu alejhi ue sel-lem) i tha Seadit (radijall-llahu anhu):
إنَّكَ لَن تُنفِقَ نَفَقةً تَبتَغي بها وجهَ اللهِ إلَّا أُجِرتَ عليها، حتَّى ما تَجعَلُ في فَمِ امرَأتِكَ.
((Ti nuk jep (shpenzon) diçka duke kërkuar me të fytyrën e All-llahut vetëm se shpërblehesh për të, deri edhe për atë (ushqim, apo pije) që e fut në gojën e gruas tënde))
[Buhariu, etj.]
Thotë All-llahu i Lartësuar në një hadith kudsi:
أنا أغنى الشركاء عن الشرك، من عمل عملا أشرك فيه معي غيري تركته و شركه))
((Unë jam më i panevojshmi i ortakëve për ortakëri. Kush vepron një punë (adhurim) dhe më shoqëron mua dikë në të, unë e lë atë dhe ortakërinë (shirkun) e tij))
[Muslimi etj]
Imam Neueuiju (All-llahu e mëshiroftë) ka thënë:
ومعناه: أنا غنيٌّ عن المشاركة وغيرها، فمن عمل شيئًا لي ولغيري لم أقبله، بل أتركه لذلك الغير، والمراد أنَّ عمل المرائي باطل لا ثواب فيه ويأثم به.
“Kuptimi: Unë jam i panevojshëm për ortakëri.
Kush vepron një punë për Mua dhe për dikë tjetër, Unë nuk e pranoj atë (punë), por e lë atë për tjetrin.
Dmth: puna e syefaqësorit (atij që i bën punët me qëllim që të duket e të lavdërohet) është e kotë. Nuk ka shpërblim për të, dhe me këtë ai bën mëkat.”
[Sherh Sahih Muslim]
Ibn Uthejmini (All-llahu e mëshiroftë) ka thënë:
يعني تركت هذا الرجل الذي أشرك معي فلم ألتفت إليه ولم أجازه على عمله،
“Kuptimi: E lë këtë njeri i cili më bëri ortak, nuk kthehem te ai, dhe nuk e shpërblej për punën e tij.”
Profeti (sal-lall-llahu alejhi ue sel-lem) ka thënë:
(( إنَّما الأعمالُ بالنِّيَّاتِ وإنَّما لِكلِّ امرئٍ ما نوى))
((Veprat vlerësohen (shpërblehen) sipas qëllimeve (nijetit), dhe çdo njeriu i takon (dhe do të marrë) atë që ka pasur për qëllim..))
[Buhari & Muslimi]
Ky hadith tregon për rëndësinë e nijetit (e qëllimit).
Dhe se çdo punë vlerësohet mbi bazën e qëllimit.
Nëse adhurimi është me nijetin për All-llahun, me qëllimin që të arrije kënaqësinë e All-llahut dhe shpërblimin e Tij, atëherë adhurimi është i pranuar.
Nëse qëllimi është diçka tjetër prej qëllimeve të dunjasë, si syefaqësia, dëshira për t’u dukur, apo dëshira për t’u lavdëruar, apo për t’u mbrojtur -si rasti i hipokritëve- , ose për të arritur privilegje, poste, famë etj, atëherë ky adhurim (kjo punë) nuk pranohet. Është e refuzuar.
Profeti (sal-lall-llahu alejhi ue sel-lem) ka thënë:
((لا أجْرَ لِمَنْ لا حِسْبَةَ لَهُ))
((Nuk ka shpërblim për atë që nuk llogarit shpërblim))
Ibn Rexheb (All-llahu e mëshiroftë) ka thënë:
لا أجر لمن لم يَحْتَسِب ثواب عمله عند الله- عز و جل-.
“Kuptimi: Nuk ka shpërblim për atë i cili nuk llogarit shpërblimin e punës së tij te All-llahu i Lartësuar.”
Dmth: Ai i cili me punën (adhurimin) që bën ka për qëllim arritjen e diçkaje të kësaj dunjaje, dhe nuk ka për qëllim me të shpërblimin tek All-llahu, shpërblimin e botës tjetër, atëherë ky adhurim (kjo punë) nuk i pranohet, dhe nuk shpërblehet për të
Pra, Ikhlasi, sinqeriteti -pastërtia e nijetit- është që puna e gjitha të bëhet vetëm për All-llahun, me qëllim arritjen e kënaqësisë së Tij dhe shpërblimit të Tij.
Ai i cili bën një punë (adhurim) dhe nijeti i tij nuk është i pastër vetëm për All-llahun, por ka qëllime dunjaje, atëherë puna e tij (adhurimi i tij) nuk pranohet.
Kjo sa i përket kushtit të parë të pranimit të adhurimit (të punës së mirë).
Duhet të dimë se me fjalën adhurim janë për qëllim dy gjëra:
E para: Vepra, puna, si: namazi, zekati, agjërimi etj. Këto punë quhen adhurime.
Kjo është ajo që është për qëllim në përkufizimin e Ibn Tejmijes kur thotë:
“Adhurimi është emër përmbledhës i çdo gjëje që e don All-llahu dhe është i kënaqur me të, prej fjalëve dhe punëve të brendshme dhe të dukshme.”
E dyta: Veprimi. Veprimi i robit kur kryen nje punë të mirë quhet adhurim.
Dhe në lidhje me këtë është përkufizimi tjetër i Ibn Tejmijes dhe të tjerëve prej dijetarëve kur thonë:
“Adhurimi është bindje ndaj All-llahut duke zbatuar atë që Ai ka urdhëruar nëpërmjet të dërguarve.”
Fjala: “Adhurimi është bindje ndaj All-llahut duke zbatuar” është veprimi.
Ndërsa fjala: “Atë që ai e ka urdhëruar” është vepra, puna.
Shembull:
Namazi është vepër, punë.
Ndërsa falja (kur fal namazin) është veprim.
Si vepra, ashtu edhe veprimi, quhen adhurim.
Çdo vepër, fjalë apo punë, të cilën sheriati e konsideron adhurim, është adhurim.
Ndërsa atë vepër, ose punë të cilën sheriati nuk e konsideron adhurim, nuk është adhurim.
Prandaj thotë Ibn Tejmije:
“Fjalë dhe punë të cilat i don All-llahu dhe është i kënaqur me to.”
Askush nuk e din se ç’farë don dhe pëlqen All-llahu prej punëve që janë adhurim, përveç atë (punë) që Ai Vet na e ka treguar.
Dhe për këtë Ai na ka dërguar të dërguar dhe ka zbritur libra për të na treguar se ç’farë don nga ne, pse na ka krijuar, dhe për të na treguar se si t’a realizojmë atë.
Kështu që detyra jonë eshtë pasimi dhe ndjekja e të Dërguarit sal-lall-llahu alejhi ue sel-lem, të mësojmë atë që na tregon dhe na mëson ai për All-llahun dhe gjithçka që lidhet me adhurimin e All-llahut të Lartësuar.
Kushti i dytë i pranimit të adhurimit është El Mutebeah.
El Mutebeah është pasimi dhe ndjekja e Profetit sal-lall-llahu alejhi ue sel-lem.
Dmth: të jetë adhurimi në përputhje me sheriatin e Profetit, sipas sunnetit tij sal-lall-llahu alejhi ue sel-lem, në të gjitha çështjet e adhurimit dhe detajet e tij.
All-llahu i Lartësuar, ashtu sikurse nëpërmjet të dërguarve na tregon qëllimin e krijimit, po nëpermjet tyre na tregon dhe na mëson se si realizohet ai.
All-llahu nëpërmjet të Dërguarit tonë sal-lall-llahu alejhi ue sel-lem na mëson veprat, fjalët dhe punët me të cilat realizohet adhurimi. Na mëson formën, mënyrën, kohën, masën dhe çdo detaj që lidhet me adhurimin.
Dhe njeriut nuk i mbetet tjetër përpos pasimit dhe ndjekjes së Profetit. T’i bindet atij dhe të zbatoje atë që thotë ai -sal-lall-llahu alejhi ue sel-lem-.
Dhe ky është kushti i dytë prej dy kushteve të pranimit të adhurimit.
All-llahu i Lartësuar thotë:
{قُلْ أَطِيعُوا اللَّهَ وَالرَّسُولَ}
{Thuaj: Bindjuni All-llahut dhe të Dërguarit}
All-llahu -Subhaneh- thotë:
{يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ}
{O ju që keni besuar! Bindjuni All-llahut dhe bindjuni të Dërguarit}
All-llahu -Subhanehu ue Teaala- thotë:
{قُلْ إِن كُنتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللَّهُ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ ۗ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ}
{Thuaj: Nëse e doni All-llahun atëherë më ndiqni mua ashtu që t’ju doje All-llahu dhe t’jua fale mëkatet tuaja. All-llahu është Falës dhe Mëshirues}
All-llahu -Subhaneh- thotë:
{وَ مَا آتَاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَمَا نَهَاكُمْ عَنْهُ فَانتَهُوا}
{Ç’farë t’ju jape i Dërguari merreni, dhe ç’farë t’ju ndaloje prej saj ndalohuni (largohuni)}
Profeti sal-lall-llahu alejhi ue sel-lem ka thënë:
((من أطاعني فقد أطاع الله، و من عصاني فقد عصى الله))
((Kush me bindet mua i është bindur All-llahut, dhe kush më kundërshton mua ka kundërshtuar All-llahun))
[Buhariu dhe Muslimi]
Profeti sal-lall-llahu alejhi ue sel-lem ka thënë:
كُلُّ أُمَّتي يَدخُلونَ الجَنَّةَ إلَّا مَن أبى، قالوا: يا رَسولَ اللهِ، ومَن يَأبى؟ قال: مَن أطاعَني دَخَلَ الجَنَّةَ، ومَن عَصاني فقد أبى.
((I gjithë umeti im do të hyje në Xhennet, përveç atij që refuzon.
I thanë: O i Dërguari i All-llahut, e kush refuzon?
Tha: Kush më bindet mua hyn në xhennet, dhe kush më kundërshton mua ai ka refuzuar))
[Buhariu]
All-llahu -Subhaneh ue Teaala- thotë:
{فَلْيَحْذَرِ الَّذِينَ يُخَالِفُونَ عَنْ أَمْرِهِ أَن تُصِيبَهُمْ فِتْنَةٌ أَوْ يُصِيبَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ}
{Le të ruhen (dhe të frikësohen) ata që kundërshtojnë urdhërin e tij, që mos t’i godase ndonjë fitne (devijim), ose që mos t’i godase një dënim i dhembshëm}
Urdhëri i Profetit është rruga dhe sunneti i tij (sal-lall-llahu alejhi ue sel-lem).
Ibn Kethiri në [Tefsirin e tij] thotë:
“وهو سبيله ومنهاجه وطريقته [ وسنته ] وشريعته.
فتوزن الأقوال والأعمال بأقواله وأعماله ، فما وافق ذلك قبل ، وما خالفه فهو مردود على قائله وفاعله ، كائنا ما كان ، كما ثبت في الصحيحين وغيرهما ، عن رسول الله صلى الله عليه وسلم أنه قال : ” من عمل عملا ليس عليه أمرنا فهو رد”
“Urdhëri i tij është rruga e tij, metodologjia e tij, sunneti i tij dhe sheriati i tij (sal-lall-llahu alejhi ue sel-lem).
Fjalët dhe punët peshohen me fjalët e tij dhe punët e tij. Ç’farë përputhet me të, pranohet. Dhe ç’farë e kundërshton atë (dmth: fjalën dhe punën e Profetit) i refuzohet atij ajo që ka thënë dhe vepruar, kushdo qoftë ai. Siç transmetohet në Dy Sahihet [Buhariu dhe Muslimi] e të tjerë, nga i Dërguari i All-llahut (sal-lall-llahu alejhi ue sel-lem) se ka thënë:
((Kush bën një vepër e cila nuk është në përputhje me fenë tonë, ajo është e refuzuar -nuk pranohet-))“
All-llahu e di më së miri.
Ai është më i Dijshmi.
————
و الحمد لله رب العالمين
و صلى الله على نبينا محمد وعلى آله و صحبه و سلم